Plomby amalgamatowe – wszystko, co musisz wiedzieć

Czym są plomby amalgamatowe?

Amalgamat dentystyczny to specyficzny stop metali. Stosuje się go w stomatologii od ponad 150 lat. Jest to jeden z najstarszych materiałów dentystycznych. Amalgamat składa się głównie z rtęci. Stanowi ona około 50% jego masy. Pozostałe metale to srebro, cyna, miedź i cynk. Rtęć w plombie tworzy stabilny stop. Amalgamat jest często stosowany do odbudowy zębów. Dotyczy to zwłaszcza ubytków na tylnych zębach. Kolor amalgamatu jest metaliczny i szary. Plomby amalgamatowe są znane jako 'srebrne wypełnienia'.

Skład plomb amalgamatowych

Plomby amalgamatowe to mieszanka kilku pierwiastków. Głównym składnikiem jest rtęć. Jej zawartość to około 50%. Pozostała część to stop srebra, cyny i miedzi. Czasami dodaje się też cynk. Amalgamat współdziała z tymi metalami. Tworzy trwałe wypełnienie. Rtęć tworzy stopy z większością metali. Wyjątki to żelazo, wolfram, tantal i platyna. Amalgamat może występować naturalnie. Można go też syntetyzować.

Zalety plomb amalgamatowych

Wypełnienia amalgamatowe mają swoje plusy. Były popularne przez długi czas. Oto ich główne zalety:

• Wysoka trwałość: Amalgamat jest bardzo odporny na ścieranie. Dobrze założona plomba wytrzymuje nawet 30-40 lat.
• Skuteczność: Sprawdza się w leczeniu dużych ubytków. Dotyczy to zwłaszcza zębów trzonowych.
• Niska cena: Amalgamat jest tańszy od nowoczesnych materiałów. W Polsce NFZ refunduje go do zębów bocznych.
• Łatwość aplikacji: Stomatolog łatwo zakłada go nawet w trudnych warunkach.
• Niskie ryzyko próchnicy wtórnej: Materiał uszczelnia ubytek.
• Nietoksyczny dla miazgi i dziąsła: Materiał nie podrażnia tkanek zęba.

Amalgamat stomatologiczny jest niedrogi. Jest też łatwy do kształtowania. Jego odporność na ściskanie przekracza 400 MPa.

Wady plomb amalgamatowych

Plomby amalgamatowe mają też istotne wady. Wpływają one na ich obecne zastosowanie. Oto główne minusy:

• Estetyka: Srebrno-szary kolor jest bardzo widoczny. Nie pasuje do naturalnego koloru zębów. Jest nieestetyczny, zwłaszcza na zębach przednich.
• Zawartość rtęci: Budzi obawy o potencjalne ryzyko dla zdrowia. Ten temat jest szeroko dyskutowany.
• Brak wiązania ze szkliwem i zębiną: Materiał nie łączy się chemicznie z tkankami zęba.
• Wymagają retencji: Stomatolog musi nadać ubytkowi specjalny kształt. Zapewnia on utrzymanie plomby. Wymaga to usunięcia większej ilości zdrowej tkanki.
• Możliwe przebarwienia zębów: Metaliczny kolor może przenikać do tkanek zęba.
• Dobre przewodnictwo ciepła: Materiał przewodzi temperaturę. Może to powodować nadwrażliwość. Wymaga zastosowania podkładu.
• Oddziaływanie elektrochemiczne: Różne metale w jamie ustnej mogą tworzyć prądy galwaniczne.
• Możliwość mikroprzecieków: Po latach użytkowania pojawiają się nieszczelności.

Czy rtęć w plombach amalgamatowych jest niebezpieczna?

To pytanie budzi wiele kontrowersji. Plomby amalgamatowe zawierają rtęć. Jest to toksyczny pierwiastek. Amalgamaty mogą uwalniać rtęć. Dzieje się to w niewielkich ilościach. Uwalnianie zachodzi podczas żucia czy szczotkowania zębów. Rtęć kumuluje się w tkankach. Może to przyczynić się do powstawania alergii. Czasem wiąże się ją z chorobami autoimmunologicznymi. Objawy zatrucia rtęcią obejmują bóle głowy. Pojawia się też drżenie rąk. Możliwy jest metaliczny posmak w ustach.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i FDA poziom rtęci uwalnianej z plomb amalgamatowych jest poniżej progu toksyczności. Nie stanowi zagrożenia dla zdrowia większości osób. Większość badań sugeruje, że plomby amalgamatowe są generalnie bezpieczne dla zdrowia. Nie ma naukowych dowodów. Nie potwierdzają one, że plomby powodują stwardnienie rozsiane. Nie ma też dowodów na związek z chorobą Alzheimera. Nie ma potwierdzenia związku z chorobą Parkinsona.

Pewne natomiast są szkodliwe skutki. Powoduje je zbyt duża ekspozycja na rtęć. Pacjenci wrażliwi na metale powinni skonsultować się z dentystą. Osoby w ciąży, karmiące piersią i dzieci poniżej 6. roku życia powinny rozważyć alternatywy. Dotyczy to też osób z chorobami nerek. Unia Europejska wprowadziła regulacje. Ograniczają one stosowanie amalgamatu. Dotyczą dzieci poniżej 15 lat. Obejmują też kobiety w ciąży i karmiące piersią. Parlament Europejski zaleca wycofanie tych wypełnień. Ma to nastąpić do końca 2030 roku.

W Polsce zabronione jest stosowanie plomb amalgamatowych tylko u kobiet w ciąży. Zakaz dotyczy też matek karmiących i dzieci. W Polsce amalgamaty są stosowane. Znajdują się w przychodniach finansowanych przez NFZ. Około 20% wszystkich wypełnień amalgamatowych w UE stosowanych jest w Polsce.

"Niestety licznie przeprowadzane badania na temat szkodliwości wypełnień amalgamatowych na zdrowie człowieka, nie pozwoliły na jednoznaczne stwierdzenie tego faktu."

Kiedy warto rozważyć wymianę plomby amalgamatowej?

Decyzja o wymianie plomby amalgamatowej jest indywidualna. Nie zawsze jest konieczna. Wymiana plomby może być potrzebna z różnych powodów. Może to być zużycie materiału. Chodzi też o estetykę. Czasem pacjenci mają obawy dotyczące zdrowia.

Wymiana plomby może być konieczna. Dzieje się tak w przypadku pęknięć wypełnienia. Konieczna jest przy nieszczelnościach. Nieszczelności prowadzą do próchnicy pod plombą. Objawy próchnicy pod wypełnieniem to wskazanie do wymiany. Stare, nieszczelne plomby mogą stanowić problem. Mogą prowadzić do dalszych problemów z zębem.

Plomby amalgamatowe mogą stanowić przeszkodę. Dotyczy to wykonywania rezonansu magnetycznego. Warto skonsultować się ze stomatologiem. Oceni on stan istniejących wypełnień. Decyzja o wymianie powinna być poprzedzona diagnostyką. Zabieg powinien być przeprowadzony przez doświadczonego stomatologa.

Co warto uwzględnić, planując wymianę plomby?

• Konsultacja ze stomatologiem: Lekarz oceni stan plomby i zęba.
• Dokładna diagnostyka: Czasem potrzebne jest zdjęcie RTG zęba. Możliwa jest tomografia komputerowa 3D.
• Wybór materiału: Stomatolog zaproponuje alternatywy dla amalgamatu.
• Wybór gabinetu: Nie każdy stomatolog wymienia plomby amalgamatowe. Wybierz gabinet stosujący procedury bezpiecznego usuwania.

Jeśli wypełnienie jest w dobrym stanie. Nie ma oznak nieszczelności. Nie ma próchnicy. Wtedy lepiej go nie usuwać. Usunięcie amalgamatów wiąże się z uwolnieniem rtęci. Specjaliści wskazują, że najwięcej rtęci uwalnia się podczas usuwania amalgamatów.

Jak bezpiecznie usunąć plombę amalgamatową?

Usuwanie plomb amalgamatowych wymaga specjalnych środków ostrożności. Chronią one pacjenta, personel i środowisko. Zalecane jest stosowanie procedury SMART. SMART to Safe Mercury Amalgam Removal Technique. To standard usuwania wypełnień amalgamatowych.

Jak przebiega proces wymiany plomby amalgamatowej krok po kroku?

1. Konsultacja i ocena: Stomatolog bada ząb i plombę. Ocenia potrzebę wymiany.
2. Przygotowanie: Ząb i jama ustna są izolowane. Stosuje się koferdam. Koferdam to gumowa osłona. Chroni przed pyłem z amalgamatem.
3. Usunięcie plomby: Stomatolog używa wiertła dentystycznego. Wiertło ma chłodzenie wodne. Minimalizuje to powstawanie ciepła i pyłu rtęci. Stosuje się specjalistyczne systemy odsysania. Systemy mają filtry rtęci.
4. Nakładanie nowej plomby: Po usunięciu amalgamatowej plomby preparuje się ubytek. Odbudowuje się ząb nowym materiałem. Stosuje się wypełnienia kompozytowe lub ceramiczne.
5. Zalecenia po zabiegu: Dentysta udziela wskazówek dotyczących higieny. Zaleca regularne kontrole.

Zabieg usuwania amalgamatowej plomby trwa zazwyczaj 30 minut do godziny. Ważne jest wybranie gabinetu stomatologicznego. Musi on stosować standardy SMART.

"Ważne jest wybranie gabinetu stomatologicznego, który stosuje standardy SMART." - Lek.dent. Błażej Derda Medicover Stomatologia Warszawa Elektrownia Powiśle

Podczas usuwania plomby reszta jamy ustnej powinna być zabezpieczona. Warto zainwestować w wymianę. Można mieć spokój o zdrowie.

Alternatywy dla plomb amalgamatowych

Nowoczesna stomatologia oferuje wiele innych materiałów. Są one bardziej estetyczne i trwałe. Plomby amalgamatowe były przez wiele lat standardem. Dziś pacjenci wybierają inne rozwiązania. Oto najpopularniejsze alternatywy:

• Wypełnienia kompozytowe: Są znane jako plomby białe lub estetyczne. Wykonane są z żywic syntetycznych. Kolor dopasowuje się do zęba. Są popularne ze względu na estetykę. Kompozytowe plomby służą od 5 do 15 lat.
• Wypełnienia ceramiczne: Są znane jako inlay lub onlay. Wykonuje się je poza jamą ustną. Następnie są cementowane do zęba. Ceramika jest bardzo trwała. Jest też wysoce estetyczna.
• Wypełnienia ze złota: Złoto jest materiałem trwałym. Jest odporne na korozję. Są bardzo kosztowne. Stosuje się je rzadziej.
• Wypełnienia glass-jonomerowe: Są wykonane ze szkła i kwasów organicznych. Uwalniają jony fluoru. Pomagają w remineralizacji zęba. Są mniej trwałe niż kompozyty czy amalgamat. Stosuje się je często u dzieci.

Nowoczesne materiały, takie jak kompozyty i ceramika, są estetyczne. Są też trwałe. Wymiana plomb amalgamatowych na nowoczesne wypełnienia staje się popularna. Decyzja o wyborze materiału powinna być podjęta wspólnie ze stomatologiem.

Co mówią badania naukowe i organizacje zdrowotne?

Stanowisko organizacji zdrowotnych jest spójne. WHO i ADA uznają plomby amalgamatowe za bezpieczne. Dotyczy to większości pacjentów. Poziom uwalnianej rtęci jest niski. Nie stanowi on zagrożenia dla zdrowia. Jednak WHO zaleca ograniczenie stosowania amalgamatu. Dotyczy to grup wrażliwych. Należą do nich dzieci i kobiety w ciąży. Unia Europejska wprowadziła zakazy. Od 2018 roku nie stosuje się amalgamatu u dzieci poniżej 15 lat. Zakaz dotyczy też kobiet w ciąży i karmiących. Parlament Europejski dąży do całkowitego wycofania. Ma to nastąpić do 2030 roku.

W Japonii zakazano stosowania plomb rtęciowych już w latach 70. XX wieku. W krajach skandynawskich zakaz wprowadzono na początku lat 90. XX wieku. American Agency ds. Żywności i Leków (FDA) i SCENIHR uznają amalgamat za bezpieczny. Dotyczy to dorosłych i dzieci powyżej szóstego roku życia. Konwencja z Minamaty z 2017 roku dotyczy ograniczenia stosowania rtęci. W Polsce stosowany jest amalgamat kapsułkowy. Jest to amalgamat typu non gamma 2. Używa się go w ramach NFZ.

Podsumowanie

Plomby amalgamatowe to materiał z długą historią. Mają zalety, takie jak trwałość i niska cena. Mają też wady, głównie estetyczne. Najwięcej kontrowersji budzi zawartość rtęci. Obecne regulacje ograniczają ich stosowanie. Dotyczy to dzieci i kobiet w ciąży. Organizacje zdrowotne uznają je za bezpieczne dla większości. Decyzja o wymianie plomby zależy od wielu czynników. Ważny jest stan wypełnienia. Istotne są też indywidualne obawy pacjenta. Wymiana powinna być przeprowadzona bezpiecznie. Stosuje się do tego specjalne procedury. Alternatywy, jak kompozyty czy ceramika, są bardziej estetyczne. Warto skonsultować się z doświadczonym stomatologiem. On pomoże podjąć najlepszą decyzję.